توهمِ ارزانی، هزینهی سنگین ناترازی
بحران ناترازی انرژی در سالهای اخیر از یک هشدارِ کارشناسی، به یک واقعیت ملموس در خط تولید کارخانهها تبدیل شده است. اگرچه در ظاهر، کمبود تولید برق به عنوان عامل اصلی معرفی میشود، اما تحلیلهای کلان اقتصادی نشان میدهند که ریشه این بحران در جای دیگری است: «اقتصاد سیاسی انرژی». مادامی که انرژی به عنوان کالایی رایگان یا با یارانهی سنگین در اختیار اقتصاد قرار گیرد، هیچ انگیزه ساختاری برای بهینهسازی، نوسازی تکنولوژی و افزایش بهرهوری وجود نخواهد داشت.
چرا مسیر فعلی به بنبست میرسد؟
اقتصاد ایران در حال حاضر سالانه دهها میلیارد دلار انرژی را با قیمتهای یارانهای به بخشهای مختلف تزریق میکند. این «یارانه پنهان»، نه تنها باعث اتلاف منابع ملی شده، بلکه به موتور اصلی تورم تبدیل شده است. دیدگاه کارشناسی ما در اندیشکده تدبیر انرژی بر این است که:
۱. سرکوب قیمت، دشمن بهرهوری است: وقتی هزینه تولیدِ هر واحد محصول، به دلیل انرژیِ بسیار ارزان، غیرواقعی است، صنایع انگیزهای برای حرکت به سمت انرژیهای تجدیدپذیر و فناوریهای کممصرف ندارند.
۲. ناترازی، محصولِ سیاستگذاری است نه کمبود منابع: مشکل اصلی کمبودِ تولید نیست، بلکه «مصرفِ غیراقتصادی» است که ناشی از نبودِ مکانیزم قیمتگذاریِ صحیح است. تا زمانی که قیمت، سیگنالدهنده به بازار نباشد، هر چقدر هم نیروگاه احداث کنیم، با رشدِ مصرفِ فزاینده، باز هم دچار ناترازی خواهیم بود.
راهکار پیشنهادی: گذار به بازار رقابتی انرژی
برای خروج از این چرخه معیوب، نیاز به یک جراحی ساختاری داریم. راهکار عملیاتی اندیشکده تدبیر انرژی برای عبور از ناترازی شامل سه محور اصلی است:
- اصلاح تدریجی و عادلانه نرخها: انتقال تدریجی قیمت انرژی به سمت نرخهای واقعی (با در نظر گرفتن ملاحظات رفاهی برای دهکهای پایین)، جهت ایجاد انگیزه برای سرمایهگذاری در بهینهسازی مصرف.
- تضمین استقلالِ تأمین انرژی صنعت: اجازه دادن به صنایع برای احداث نیروگاههای اختصاصی (بهویژه تجدیدپذیر) و تسهیل خرید و فروش برق در بورس انرژی، بدون مداخلات دستوری دولت.
- شفافسازی یارانهها: دولت باید به جای یارانهی پنهانِ انرژی، مابهالتفاوت نرخ واقعی و یارانهای را به صورت مستقیم و شفاف در قالب تسهیلاتِ نوسازی تکنولوژی به صنعتگران بازگرداند.
نتیجهگیری: انتخابِ سختِ پیشرو
بحران انرژی پیشروی ما، تنها یک چالش فنی نیست؛ بلکه آزمونی برای بلوغ سیاستگذاری اقتصادی است. تداوم وضعیت فعلی، یعنی حرکت به سمت ورشکستگیِ صنایع و فرسودگیِ کامل زیرساختها. ما در اندیشکده تدبیر انرژی معتقدیم که زمان «شجاعت در اصلاح سیاستهای قیمتی» و «اعتماد به مکانیزم بازار» فرا رسیده است. صنعتگرانِ کرمان، پیشروان این تغییر خواهند بود؛ به شرط آنکه سیاستگذار، دست از مداخله در قیمتها بردارد و اجازه دهد اقتصادِ انرژی، کارکردِ واقعی خود را بازیابد.
متن کامل گزارش در لینک زیر قابل مشاهده میباشد:
